فراتر از یک ابزار، قلب تپنده فضای عمومی
مبلمان شهری، مجموعهای از تجهیزات و اشیائی که در فضاهای عمومی شهر جانمایی میشوند، مدتها است که فراتر از یک ابزار صرفاً کاربردی نگریسته میشود. در شهرسازی نوین، مبلمان شهری به عنوان یک عامل تعیینکننده در کیفیت زندگی، هویت بصری و مهمتر از همه، سلامت روانی و جسمی شهروندان شناخته میشود. در این مقاله، با استناد به تحقیقات آکادمیک و استانداردهای جهانی، به بررسی نقش محوری مبلمان شهری در ارتقاء زیبایی بصری و بهبود رفاه عمومی میپردازیم.
مبلمان شهری شامل عناصر متنوعی چون نیمکتها، روشناییها، سطلهای زباله، کیوسکها و تابلوهای راهنما است. هدف اصلی این عناصر، ارتقاء آسایش، زیبایی، و کارایی محیط شهری است (Haclhasanoglu, 1991).
این اجزا، فضاهای شهری را به محیطهایی تبدیل میکنند که به نیازهای فیزیکی، اجتماعی، و روانشناختی کاربران پاسخ میدهند و اساساً کیفیت طراحی و جانمایی آنها، زیربنای دستیابی به شهری زیبا و سالم است (مشیری و همکاران، ۱۳۹۳).
مبلمان شهری و تأثیر آن بر زیبایی و هویت شهر
طراحی و استقرار مبلمان شهری، تأثیر مستقیمی بر درک بصری شهر و تقویت حس مکان دارد.
ارتقاء زیبایی بصری و تقویت هویت
مبلمان با طراحی زیبا و نوآورانه، به عنوان نوعی هنر عمومی عمل میکند. این عناصر نه تنها چهره شهر را جذابتر میکنند، بلکه با ایجاد یکپارچگی و نظم، به شخصیت کلی محیط کمک کرده و هویت بصری فضای شهری را تقویت مینمایند (Arruda et al., 2017).
ضرورت هماهنگی با محیط و معماری شهری
توجه به تناسبات انسانی، شرایط اقلیمی و مصالح بومی در طراحی، حیاتی است. جانمایی صحیح و توالی مناسب مبلمان شهری، در کیفیت بصری فضا تأثیر مثبت داشته و به ایجاد نظم بصری و حس مکان کمک شایانی میکند. عدم هماهنگی میتواند به جای زیبایی، باعث ناهنجاری بصری شود.
نقش حیاتی مبلمان شهری در سلامت و رفاه شهروندان
تأثیر مبلمان شهری بر زندگی روزمره شهروندان، فراتر از زیبایی است و به صورت مستقیم با ابعاد سلامت مرتبط است.
تأثیر بر سلامت روانی و سرزندگی اجتماعی
طراحی اصولی مبلمان شهری فضاهایی را برای استراحت، نشستن و تعاملات اجتماعی فراهم میآورد. این فضاها با تقویت زندگی اجتماعی، به عنوان عاملی مهم در کاهش استرس، افزایش حس آرامش و ایجاد پاسخهای روانشناختی مثبت (شادی و رضایت) شناخته میشوند (Gehl, 2010). تحقیقات نشان میدهند که بین کیفیت مبلمان شهری با سرزندگی و سلامت روان شهروندان رابطه معناداری وجود دارد (بهرامی، ۱۴۰۲).
ترویج سلامت جسمی و سبک زندگی فعال
بر اساس توصیههای سازمان بهداشت جهانی (WHO)، محیط ساخته شده نقش کلیدی در ترویج سبک زندگی سالم دارد. مبلمان شهری مانند نیمکتهای استراحت در طول مسیرهای پیادهروی، یا آبخوریها، به عنوان “نقاط تماس سالم” عمل کرده و برای افزایش قابلیت پیادهروی و استقلال سالمندی فعال ضروری هستند. این عناصر با ایجاد آسایش در طول حرکت، افراد را به فعالیت بدنی بیشتر ترغیب میکنند.
لزوم توجه به طراحی مبلمان شهری
مبلمان شهری با کارکردهای دوگانه زیباییشناسی و رفاه اجتماعی-سلامتی، یک عنصر تعیینکننده در طراحی شهری پایدار است. یکپارچگی طراحی، جانمایی صحیح و کاربری هدفمند این عناصر، نه تنها تصویر بصری شهر را بهبود میبخشد و حس تعلق را تقویت میکند، بلکه مستقیماً به سلامت روانی، افزایش سرزندگی و ترویج سبک زندگی فعال در جامعه کمک میکند. بنابراین، برنامهریزان شهری باید مبلمان شهری را با رویکردی کاربرمحور، سلامتمحور و مبتنی بر استانداردهای جهانی در اولویت قرار دهند تا به هدف نهایی یعنی ایجاد شهرهای زیستپذیر و سالم دست یابند.
منابع (References)
بهرامی، سجاد. (۱۴۰۲). بررسی تاثیر مبلمان شهری بر سرزندگی و سلامت روانی شهروندان.
Arruda, E., et al. (2017). The role of urban furniture in creating city image and identity.
Gehl, J. (2010). Cities for People. Island Press.
